Nhắc đến Tây Ninh, người ta thường nghĩ ngay đến món bánh canh Trảng Bàng trứ danh. Thế nhưng, mảnh đất nắng gió này còn ẩn chứa một di sản văn hóa lâu đời: làng nghề bánh tráng phơi sương Trảng Bàng – nơi kết tinh tinh hoa ẩm thực và tâm hồn người dân Nam Bộ.
Làng nghề bánh tráng Trảng Bàng đã có tuổi đời hàng trăm năm. Ảnh: Zing
Làng nghề nằm tại khu phố Lộc Du, thị trấn Trảng Bàng, cách trung tâm thành phố Tây Ninh khoảng 40km. Nghề làm bánh tráng nơi đây được hình thành từ thế kỷ XVIII, do cư dân vùng Ngũ Quảng – Bình Định mang theo trong hành trình vào Nam lập ấp. Ban đầu chỉ là bánh tráng nướng, bánh tráng nhúng, sau này người dân sáng tạo ra loại bánh tráng phơi sương – đặc sản độc đáo mang hương vị của vùng đất “ban ngày nắng, ban đêm nhiều sương”.
Nhiều giai thoại lưu truyền rằng loại bánh này ra đời từ sự tình cờ khi bánh tráng bị ướt sương đêm. Tuy nhiên, chính nhờ điều kiện khí hậu và sự khéo léo của người thợ mà món bánh dẻo mềm, đậm đà này trở thành biểu tượng văn hóa địa phương.
Nguyên liệu chính để làm bánh tráng phơi sương Tây Ninh là gạo tẻ được xay mới mỗi ngày, hạt gạo bóng, dẻo tự nhiên (Nguồn: Internet)
Nguyên liệu làm bánh là gạo lài thơm làng Miên (Sóc Trăng) – loại gạo vụ mới, không pha trộn, có mùi thơm tự nhiên. Gạo được vo sạch, ngâm kỹ, thay nước liên tục trong hai ngày rồi xay nhuyễn. Khi pha bột, thợ làm bánh cho thêm một ít muối để tăng độ đậm đà.
.jpg)
Bánh được tráng trên mặt vải căng trên nồi nước sôi, người thợ phải khéo léo dàn bột thật mỏng và đều, tránh để bánh bị rách. (Nguồn: Internet)
Khác với bánh tráng thông thường, bánh phơi sương được tráng hai lớp bột, tạo độ dày vừa đủ, dẻo dai mà không giòn gãy. Sau khi tráng, bánh được phơi nắng nhẹ từ 30 phút đến 1 tiếng, sau đó đem nướng bằng than vỏ đậu phộng để bánh chín đều và không bị khét. Cuối cùng là công đoạn phơi sương – linh hồn của món bánh, diễn ra từ 10 giờ đêm đến khoảng 4-5 giờ sáng. Quá trình này đòi hỏi người thợ phải thức khuya, dậy sớm, canh thời điểm bánh đạt độ mềm dẻo lý tưởng rồi nhanh tay thu gom, đóng gói kín để giữ nguyên chất lượng.
Khi hoàn tất, bánh có màu trắng ngà, dẻo mềm, thơm nhẹ mùi gạo mới và thoảng hương tre nứa từ vỉ phơi. Bánh không cần nhúng nước hay nướng lại, có thể ăn ngay hoặc dùng để cuốn thịt luộc, rau sống – món ăn đặc sản Tây Ninh được thực khách khắp nơi ưa chuộng.
Bánh tráng có màu trắng đục từ gạo, thường có hình tròn, mỏng đều, thơm dẻo vị gạo mới (Nguồn: Internet)
Trước đây, mỗi nhà ở Trảng Bàng đều có vài lò bánh tráng. Nay, vì thu nhập bấp bênh và quy trình thủ công tốn nhiều công sức, chỉ còn vài chục hộ còn theo nghề. Dù vậy, những người thợ lành nghề vẫn âm thầm gìn giữ lửa nghề, xem mỗi chiếc bánh là kết tinh của tâm huyết, là một phần ký ức và bản sắc quê hương.
Làng nghề bánh tráng phơi sương Trảng Bàng không chỉ đơn thuần là nơi sản xuất bánh, mà còn là nơi lưu giữ ký ức văn hóa, thể hiện sự kiên cường, sáng tạo và bền bỉ của người dân Nam Bộ. Trong nhịp sống hiện đại, làng nghề vẫn đang tồn tại – lặng lẽ mà bền bỉ – như một minh chứng sống động cho giá trị truyền thống đáng tự hào của đất Tây Ninh.
Phụng Nguyễn