Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch vừa ban hành quyết định công nhận thêm 4 di sản văn hóa phi vật thể quốc gia của tỉnh Quảng Ngãi. Các di sản được ghi danh gồm: lễ hội cầu mưa của người Hrê; lễ hội cầu ngư ở Sa Huỳnh; nghề dệt truyền thống và lễ ăn than (Cha K’chiah) của người Gié Triêng.
Ngày 7-3, Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch tỉnh Quảng Ngãi cho biết quyết định này nhằm tôn vinh những giá trị văn hóa đặc sắc, lâu đời của các cộng đồng dân cư trên địa bàn, đồng thời góp phần bảo tồn, phát huy di sản trong đời sống đương đại.
Lễ hội cầu mưa của người Hrê (Quảng Ngãi).
Theo đó, lễ hội cầu mưa của người Hrê (thuộc loại hình tập quán xã hội và tín ngưỡng) được tổ chức tại xã Ba Động. Đây là một nghi lễ quan trọng gắn bó mật thiết với đời sống sản xuất nông nghiệp của cộng đồng người Hrê. Lễ hội thể hiện ước vọng về mưa thuận gió hòa, cây cối sinh sôi, mùa màng bội thu và cuộc sống ấm no. Nghi lễ mang đậm yếu tố phồn thực, phản ánh niềm tin tâm linh của cư dân miền núi đối với thiên nhiên.
Lễ hội thường diễn ra vào khoảng tháng 6 – 7 âm lịch, khi thời tiết khô hạn, nắng nóng kéo dài ảnh hưởng đến sản xuất và sinh hoạt của người dân. Thời gian tổ chức không cố định, có thể 3 năm, 5 năm hoặc thậm chí 10 năm mới diễn ra một lần. Trong suốt lễ hội, cộng đồng người Hrê tái hiện nhiều sinh hoạt văn hóa truyền thống như trình diễn chiêng ba, hát dân ca, múa dân gian, biểu diễn nhạc cụ truyền thống và tổ chức các trò chơi dân gian.
Lễ hội cầu ngư ở Sa Huỳnh.
Lễ hội cầu ngư ở Sa Huỳnh (lễ hội truyền thống) được cư dân vùng biển phường Sa Huỳnh duy trì hơn 200 năm qua. Lễ hội thường diễn ra vào mùng 3 Tết âm lịch hằng năm. Đây là dịp để ngư dân cầu mong trời yên biển lặng, chuyến ra khơi thuận lợi, tôm cá đầy khoang.
Không chỉ mang ý nghĩa tâm linh, lễ hội cầu ngư còn thể hiện đạo lý “uống nước nhớ nguồn” của cư dân biển, nhằm tưởng nhớ và tri ân các bậc tiền hiền đã có công khai phá vùng đất, lập làng và gây dựng nghề biển.
Nghề dệt của người Gié Triêng.
Bên cạnh các lễ hội truyền thống, nghề dệt của người Gié Triêng cũng được ghi danh là di sản văn hóa phi vật thể quốc gia thuộc loại hình nghề thủ công truyền thống. Nghề dệt đã tồn tại qua nhiều thế kỷ, trở thành một phần không thể thiếu trong đời sống văn hóa của cộng đồng người Gié Triêng.
Những tấm thổ cẩm không chỉ là trang phục thường ngày mà còn chứa đựng nhiều giá trị tinh thần, phản ánh đời sống, tín ngưỡng và lịch sử của cộng đồng bản địa. Với sự hỗ trợ của chính quyền địa phương và các tổ chức xã hội, nghề dệt truyền thống của người Gié Triêng đang được bảo tồn và phát huy, góp phần gìn giữ bản sắc văn hóa và thúc đẩy phát triển kinh tế – văn hóa tại địa phương.
Lễ ăn than (Cha K’chiah) của người Gié Triêng.
Cùng với đó, lễ ăn than (Cha K’chiah) của người Gié Triêng cũng được công nhận là di sản văn hóa phi vật thể quốc gia. Đây là lễ hội có lịch sử lâu đời, được truyền từ thế hệ này sang thế hệ khác. Trong tiếng Gié Triêng, “Cha” nghĩa là ăn, còn “K’chiah” là than – loại than được đốt từ cây cùng tên, dùng cho lò rèn truyền thống của cộng đồng.
Lễ hội được tổ chức sau mỗi mùa thu hoạch nhằm tổng kết vụ mùa, để người dân trong làng cùng nhau ăn mừng và tạ ơn thần linh đã phù hộ. Đồng thời, đây cũng là dịp để cộng đồng chuẩn bị công cụ sản xuất, bước vào mùa vụ mới với mong ước sức khỏe, mùa màng bội thu và cuộc sống no đủ.
Ban Nghiên cứu VHTN phía Nam