Khi những vạt cải vàng còn nở rực trên sườn núi, khi mây trắng bảng lảng ôm lấy bản làng vùng cao Tuyên Quang, đồng bào Mông lại rộn ràng bước vào lễ hội Gầu Tào, hội cầu phúc, cầu mệnh lớn nhất trong năm. Với người Mông, Gầu Tào không chỉ là ngày hội đầu xuân, mà còn là thời khắc thiêng liêng để gửi gắm ước vọng về sức khỏe, hạnh phúc và một cuộc sống ấm no, bền vững.
Các cô gái người Mông với điệu múa truyền thống trong lễ hội Gầu Tào
Ông Hạng Mí De, nguyên Trưởng Ban Dân vận Tỉnh ủy Hà Giang (nay là Tỉnh ủy Tuyên Quang) cho biết: Theo tiếng Mông, “Gầu Tào” có nghĩa là “chơi ngoài trời”. Lễ hội thường được tổ chức trên một bãi đất rộng, nơi dựng cây nêu cao vút giữa trời. Gia chủ thường là những gia đình cầu con, cầu sức khỏe hoặc cầu bình an, đứng ra làm lễ tạ ơn trời đất, Tổ tiên đã phù hộ. Thầy cúng trong trang phục truyền thống thực hiện nghi thức trang nghiêm, đọc lời khấn mong mưa thuận gió hòa, gia súc đầy chuồng, lúa ngô đầy bồ.
Giá trị sâu sắc của Gầu Tào trước hết nằm ở niềm tin vào sự sống. Giữa núi đá khắc nghiệt, đời sống người Mông từng đối mặt với nhiều khó khăn, thiếu thốn. Lễ hội vì thế là nơi họ tìm thấy điểm tựa tinh thần, nơi cộng đồng cùng nhau chia sẻ niềm vui, xua đi nỗi lo âu. Cây nêu cao giữa bãi hội như biểu tượng của khát vọng vươn lên, của ước mong sinh sôi, phát triển.
Không gian Gầu Tào rộn ràng tiếng khèn, tiếng trống, tiếng cười. Những chàng trai thổi khèn say sưa, thiếu nữ váy áo rực rỡ tung tăng trong điệu múa.Các trò chơi dân gian như ném pao, đánh quay, kéo co… thu hút đông đảo ngườitham gia. Vòng tay nối vòng tay, tình làng nghĩa bản được thắt chặt. Chính trong không khí ấy, bản sắc văn hóa Mông được trao truyền, nuôi dưỡng qua từng thế hệ.
Phụ nữ Mông Trắng tham gia lễ hội Gầu Tào
Lễ hội không chỉ mang ý nghĩa tinh thần, mà còn góp phần cải thiện đời sống vật chất. Những năm gần đây, nhiều địa phương vùng cao tỉnh Tuyên Quang đã phục dựng và tổ chức Gầu Tào gắn với phát triển du lịch cộng đồng… Du khách tìm đến để trải nghiệm không gian văn hóa đặc sắc, thưởng thức ẩm thực truyền thống, mua sản phẩm thổ cẩm, nông sản. Nhờ đó, nhiều hộ gia đình có thêm nguồn thu nhập, từng bước nâng cao đời sống. Văn hóa trở thành tài sản, trở thành động lực phát triển kinh tế.
Trong bối cảnh hiện nay, khi Đảng và Nhà nước triển khai nhiều chủ trương, chính sách phát triển vùng đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi, lễ hội Gầu Tào càng có ý nghĩa củng cố niềm tin. Tại nhiều địa phương, lễ hội được tổ chức trang trọng, an toàn, đúng thuần phong mỹ tục, gắn với tuyên truyền thực hiện chủ trương, đường lối của Đảng, chính sách, pháp luật của Nhà nước. Già làng, trưởng bản lồng ghép nội dung vận động người dân không tảo hôn, không di cư tự phát, tích cực phát triển sản xuất, đưa con em đến trường, Ông Hạ Mí De chia sẻ thêm.
Không ít gia đình người Mông chia sẻ rằng, nhờ các chương trình hỗ trợ sinh kế, hỗ trợ giống cây trồng, vật nuôi, đường giao thông và điện lưới được đầu tư, đời sống đã thay đổi rõ rệt. Trong ngày hội Gầu Tào, niềm vui ấy được nhân lên khi bà con cùng nhìn lại chặng đường phát triển của bản làng. Niềm tin vào chủ trương, đường lối của Đảng, vào chính sách, pháp luật của Nhà nước được thể hiện qua sự đồng thuận, qua tinh thần chấp hành pháp luật và quyết tâm làm giàu chính đáng.
Giữa núi rừng cao nguyên đá, tiếng khèn trong lễ hội Gầu Tào vang vọng như lời gọi của cội nguồn. Đó không chỉ là âm thanh của lễ hội, mà còn là nhịp đập của khát vọng sống. Người Mông hôm nay vẫn giữ gìn phong tục, nhưng cũng chủ động học hỏi, áp dụng khoa học kỹ thuật vào trồng trọt, chăn nuôi, phát triển du lịch. Họ hiểu rằng, cầu phúc, cầu mệnh không chỉ dừng ở lời khấn, mà còn phải bằng sự lao động cần cù, chấp hành pháp luật, đoàn kết cộng đồng…
Lễ hội Gầu Tào vì thế là sự giao hòa giữa truyền thống và hiện đại. Từ cây nêu cao giữa bãi hội đến con đường bê tông dẫn vào bản, từ điệu khèn xưa đến những mô hình sản xuất mới, tất cả tạo nên bức tranh sống động về một cộng đồng đang đổi thay. Trong vòng xoay của mùa xuân, Gầu Tào mở ra niềm tin mới, niềm tin vào sức mạnh đoàn kết, vào bản sắc văn hóa, vào con đường phát triển bền vững dưới sự lãnh đạo của Đảng và sự đồng hành của Nhà nước.
Giữa trời xuân vùng cao Tuyên Quang, cây nêu vẫn vươn mình trước gió, người Mông gửi gắm ước vọng về một năm mới bình an, thịnh vượng, phát triển. Và từ lễ hội ấy, khát vọng sống, khát vọng ấm no, hạnh phúc tiếp tục được thắp sáng, lan tỏa khắp bản làng.../.
Duy Dũng - Khánh Chi