Rượu cần của người Thái (Nghệ An) không chỉ là một loại đồ uống truyền thống mà còn là biểu tượng văn hóa linh thiêng, gắn liền với những dịp trọng đại của gia đình, dòng họ và cộng đồng làng bản. Chỉ khi có việc lớn như cưới hỏi, lễ hội, giỗ chạp hay Tết cổ truyền, rượu cần mới được mang ra mời khách.
Văn hóa uống rượu cần của người Thái. Ảnh: Internet
Không giống các loại rượu chưng cất thông thường, rượu cần của người Thái mang hương vị riêng biệt – thứ hương vị kết tinh từ trấu nếp hông, men lá rừng và dòng nước suối tinh khiết. Bí quyết làm men rượu được các bà, các mẹ truyền lại cho con gái như một phần gia sản văn hóa của gia đình.
Men rượu được chế biến từ bột gạo nếp hoặc gạo tẻ, trộn với nhiều loại lá cây rừng như lá đu đủ, lá quế, lá cà, lá đào… tạo nên mùi thơm đặc trưng, vị nồng dịu và hậu ngọt sâu. Mỗi loại lá đều mang một công dụng riêng, được chọn lọc kỹ lưỡng qua nhiều đời.
Uống rượu cần không phải chuyện tùy tiện, mà tuân theo luật lệ và trình tự rõ ràng. Một "hội rượu cần" thường gồm 6, 8 hoặc 10 người, và chỉ bắt đầu khi đã có đủ thành viên. Lượng rượu được tính bằng thể tích đong trong một chiếc sừng trâu – đơn vị đo truyền thống của người Thái.
Trước khi uống, người ta đổ nước vào đầy bình rượu, thực hiện nghi lễ cúng tổ tiên và mời thần linh chứng giám. Người cao tuổi, có uy tín nhất trong hội sẽ được mời uống trước.
.jpg)
Ảnh minh họa.
Đặc biệt, một người giữ vai trò "ông cham" (trọng tài) sẽ được cử ra điều phối cuộc uống. Ông cham không tham gia uống rượu mà có nhiệm vụ rót rượu và hô hiệu lệnh. Khi ông cham hô “cham mới”, cả hội đồng thanh đáp “mời cham” rồi mới bắt đầu ngậm cần hút rượu.
Những dịp lễ hội như Tết Nguyên đán, ngày hội Đại đoàn kết (ngày 18 tháng 11), lễ cưới hay các cuộc gặp gỡ cộng đồng thường sôi động với những cuộc thi uống rượu cần giữa nam – nữ, chủ – khách. Không khí rộn ràng, vui tươi là một phần không thể thiếu trong những sự kiện gắn kết cộng đồng này.
Người thắng hay thua trong cuộc thi đều không quan trọng, bởi mục tiêu cuối cùng là tạo ra tiếng cười và sự gắn bó giữa các thành viên. Tuy nhiên, luật chơi vẫn phải được tôn trọng: người uống sai nghi thức như quên nói “mời cham”, hút cần trước người lớn tuổi hoặc uống thiếu nhiệt tình… sẽ bị phạt uống gấp đôi số sừng rượu đã định.
Rượu cần của người Thái không chỉ là một loại thức uống, mà còn là biểu tượng văn hóa ứng xử, tinh thần đoàn kết và sự tôn trọng thứ bậc trong cộng đồng. Trong bối cảnh hiện đại hóa và hội nhập, việc bảo tồn và phát huy giá trị văn hóa uống rượu cần là điều cần thiết, góp phần làm phong phú bản sắc dân tộc và gìn giữ di sản văn hóa truyền thống của vùng cao xứ Nghệ.
Ban Nghiên cứu VHTN phía Nam