Thăm di tích lịch sử Chùa Thiên Mụ (Huế)

Toàn cảnh chùa Thiên Mụ

Chùa Thiên Mụ hay còn gọi là chùa Linh Mụ là một ngôi chùa cổ nằm trên đồi Hà Khê, tả ngạn sông Hương, cách trung tâm thành phố Huế khoảng 5 km về phía tây, Chùa nằm giữa một không gian non nước hữu tình. Vẻ đẹp của ngôi chùa được tạo nên từ sự hòa quyện giữa giá trị lịch sử, tâm linh và giá trị văn hóa nghệ thuật độc đáo. Chùa Thiên Mụ là ngôi chùa quốc tự có lịch sử khá lâu đời. Năm 1555, khi nhuận sắc tập Ô Châu cận lục, Dương Văn An đã mô tả chùa Thiên Mụ là một cảnh trí thần tiên. Hiện nay, chùa Thiên Mụ tọa lạc tại phường Hương Hòa, thành phố Huế.

Truyền thuyết kể rằng, khi chúa Nguyễn Hoàng vào làm Trấn thủ xứ Thuận Hóa kiêm trấn thủ Quảng Nam, Ông đã đích thân đi xem xét địa thế ở đây nhằm chuẩn bị cho mở mang cơ nghiệp, xây dựng giang sơn cho dòng họ Nguyễn sau này. Trong một lần rong ruổi vó ngựa dọc bờ sông Hương ngược lên đầu nguồn, ông bắt gặp một ngọn đồi nhỏ nhô lên bên dòng nước trong xanh uốn khúc. Thế đất như hình một con rồng đang quay đầu nhìn lại, ngọn đồi này có tên là đồi Hà Khê.

Người dân địa phương cho biết, ban đêm thường có một bà lão mặc áo đỏ quần lục xuất hiện trên đồi. Nói với mọi người: “Rồi đây sẽ có một vị chân chúa đến lập chùa để tụ linh khí, làm bền long mạch, cho nước Nam hùng mạnh”. Vì thế, nơi đây còn được gọi là Thiên Mụ Sơn. Vào năm 1601 chúa Nguyễn Hoàng đã cho dựng một ngôi chùa trên đồi, ngoảnh mặt ra sông Hương, đặt tên là “Thiên Mụ”. Từ sân chùa nhìn xuống là dòng sông Hương lững lờ trôi nhẹ nhàng, giữa vùng trời nước mênh mông, phong thủy được xem là vô cùng đắc địa.

Nằm ở ngay chính điện chùa Thiên Mụ (Huế) là Điện Đại Hùng. Điện còn là nơi thờ cúng Phật Di Lặc. Trong điện, ngoài những tượng phật bằng đồng sáng chói,. Còn có treo một khánh đồng được đúc năm 1677 và một bức hoành phi bằng gỗ sơn son thếp vàng. Do tự tay chúa Nguyễn Phúc Chu đề tặng vào năm 1714.  Đặc biệt, khoảng đất phía sau Điện Đại Hùng là nơi chôn cất của Pháp sư Thích Đôn Hậu – Trụ trì của chùa.

Cổng Tam Quan vào chùa Thiên Mụ

Cổng Tam Quan là lối ra vào chính của chùa, tọa lạc phía sau Tháp Phước Duyên. Cổng có 3 lối đi, tượng trưng cho 3 giới: Nhân – Quỷ – Thần. Cổng được thiết kế với 2 tầng và 8 mái. Ở tầng 2 của cổng giữa có thờ Phật. Trên đỉnh mái được trạm trổ nhiều họa tiết hoa văn vô cùng độc đáo. Phía 2 bên lối đi được trấn giữ bằng tượng Hộ Pháp.

Chùa Thiên Mụ trải qua nhiều biến cố lịch sử. Được trùng tu tái thiết nhiều lần dưới triều các vua nhà Nguyễn nhưng các công trình này vẫn mang nét đẹp lịch sử. Lưu giữ trọn vẹn nhất cái hồn, cái sắc của nền văn hóa dân tộc.

Cụ thể là vào năm 1815, vua Gia Long đã cho dựng lại chùa Thiên Mụ. Trước chùa dựng cửa tam quan, trên cửa có lầu, bên trái là lầu chuông, bên phải lầu trống, ngoài cửa chùa xây hai ngôi nhà lục giác bao che chiếc đại hồng chung và bia lớn thời chúa Nguyễn Phúc Chu, quanh chùa xây tường gạch có trổ 8 cửa. Chính giữa chùa là điện Đại Hùng, sau lưng là điện Di Lặc và điện Quan Âm. Trước sân điện Đại Hùng, ở hai bên có hai nhà Lôi Gia, phía Đông và Tây có điện Thập Vương. Quy mô sửa chữa lần này đều tập trung vào phía sau chùa, đến nay trừ hai điện Thập Vương và điện Di Lặc không còn, các công trình khác về cơ bản vẫn đang tồn tại và lưu giữ nét cổ kính như ban đầu.

Được xây dựng thêm một ngôi tháp bát giác có tên là Từ Nhân, sau đổi thành Phước Duyên. Tháp được xây ở trước chùa có chiều cao 21m, gồm 7 tầng và mỗi tầng đều có thờ tượng Phật, riêng tầng trên cùng có một pho tượng Phật bằng vàng. Tháp Phước Duyên là kiến trúc gắn liền với chùa Thiên Mụ.

Điện Đại Hùng- Chánh điện của chùa Thiên Mụ

Hai bên tháp Phước Duyên có hai nhà tứ giác, đặt hai tấm bia đời Thiệu Trị. Sâu vào bên trong là hai nhà lục giác, một nhà để bia và một nhà để quả chuông đúc đời chúa Nguyễn Phúc Chu. Đình Hương Nguyện nằm ở phía trước tháp.

Đình Hương Nguyên được xây dựng dưới thời vua Thiệu Trị và nằm ở ngay phía trước của tòa Phước Duyên. Trước đây, Đình Hương Nguyên là một công trình kiến trúc hoành tráng và độc đáo. Tuy nhiên, vào năm 1904 có một cơn bão đổ bộ khiến cho Đình Hương Nguyên đã bị hư hỏng. Sau này người ta đã phục dựng lại để đón du khách tham quan.

Ngay sau lưng điện Đại Hùng bạn sẽ đến với điện Địa Tạng và điện Quan Thế Âm. Nếu như tòa điện Địa Tạng được xây dựng trên nền Di Lạc và trạm trổ những hoa văn tinh tế thì điện Quán Âm lại ẩn mình trong lùm cây và vô cùng giản dị,. Không có những hoa văn trạm trổ. Bên trong điện có bức tượng Quan Thế Âm Bồ Tát đúc bằng đồng ngồi trên đài sen. Ở hai bên điện là nơi thờ thập vị Điện Vương, mỗi bên có 10 vị thần.

Du khách tham quan, vãn cảnh chùa Thiên Mụ

Chùa Thiên Mụ như một nhân chứng lịch sử diễn ra trên dòng sông Hương. Ngôi chùa vẫn luôn tồn tại trong tâm thức người dân Huế nói riêng và đời sống văn hóa người Việt Nam nói chung. Nơi đây là nơi tu hành của cố Hòa thượng Thích Quảng Đức – Người châm lửa tự thiêu để phản đối chính sách đàn áp Phật giáo của chế độ Ngô Đình Diệm năm 1963.

Trên những mái Chùa Thiên Mụ là những chi tiết chạm trổ rất nghệ thuật, điêu luyện. Ngoài vẻ đẹp về kiến trúc, lịch sử hiếm có, Chùa Thiên Mụ còn là nơi lưu giữ nhiều cổ vật quý giá, những bức hoành phi, những câu đối cổ; những bức tượng cổ quý hiếm, nhiều bia đá chuông đồng. Vừa quý giá về lịch sử, vừa giá trị về nghệ thuật.

Nguyễn Kim Phụng (biên soạn)