Nghè Xuân Phả (Thanh Hoá)
Nghè là một công trình kiến trúc nhỏ, một hình thức của đền, miếu, thờ thần thánh, có mối quan hệ mật thiết với một di tích trung tâm cụ thể nào đó. Nghè có khi thờ Thành hoàng làng ở một xóm làng nhỏ, được tách ra từ làng gốc, cũng có thể là ngôi đền nhỏ của một thôn trong xã, đáp ứng nhu cầu thờ cúng thường nhật của dân sở tại, khi ngôi đền chính khó đáp ứng được.
Ở Việt Nam, ngôi nghè cổ nhất được tìm thấy từ thế kỷ 17.
Miếu Bà Thiên Hậu, quận 5, tp.Hồ Chí Minh
Miếu là một dạng di tích văn hóa trong tín ngưỡng dân gian Việt Nam, được xây dựng để thờ cúng một vị thần thánh nhất định. Miếu có quy mô nhỏ hơn đền, thường được tọa lạc ở nơi xa làng, yên tĩnh, thiêng liêng và chỉ là nơi yên nghỉ của các vị thánh thần. Khi miếu phối thờ Phật cùng thì được gọi là Am.
Am thờ được coi như là một kiến trúc nhỏ trong thờ Phật. Nguồn gốc của Am là từ Trung Quốc. Nó được mô tả như là môt ngôi nhà nhỏ, lợp lá, dùng làm nơi ở của con cái khi để tang cha mẹ. Nhưng về sau, khi đổi kết cấu với mái tròn, được lợp lá, là nơi ở và nơi đọc sách của các văn nhân. Còn từ thời Đường, am là nơi tu hành và thờ Phật của các ni cô đặt trong vườn tư gia.
Am thờ Phật
Còn đối với người Việt Nam, Am là nơi thờ Phật (Hương Hải Am tức chùa Thầy, Thọ Am tức chùa Đậu, Hà Nội). Cũng có khi Am là ngôi Miếu nhỏ thờ thần linh của xóm làng. Vào những năm của thế kỷ 15 thời Lê Sơ, đây là nơi ở tĩnh mịch để đọc sách, làm thơ của các tao nhân, mặc khách. Miếu thờ các thần linh của các làng hoặc các miếu cô hồn ở bãi tha ma cũng goi là Am.
Am thờ Phật thì trong quan niệm tâm linh, có ý nghĩa vô cùng đặc biệt. Bởi nó được xem như sự kết nối giữa hai thế giới, giữa hai linh hồn, giữa người âm và người dương, giữa bầu trời và mặt đất. Hơn thế nữa, bàn thờ này là biểu tượng cầu mong cho mưa gió được thuận hòa. Cũng như cầu sự may mắn, bình an với mọi người.
Ban Nghiên cứu VHTN phía Nam