Tôi sinh ra và lớn lên ở một vùng quê nhỏ, nơi những phong tục truyền thống vẫn được gìn giữ vẹn nguyên qua bao thế hệ. Trong ký ức tuổi thơ tôi, Tết Đoan Ngọ (mùng 5 tháng 5 âm lịch) luôn để lại trong tôi những ký ức đặc biệt khó quên.
Mỗi năm, khi rạng sáng mùng 5 vừa ló rạng, mẹ đã dậy từ rất sớm, tất bật chuẩn bị mâm lễ cúng. Tôi không bị đánh thức bởi tiếng gà gáy quen thuộc, mà bởi hương thơm nồng nàn của rượu nếp, mùi vải chín, mận đỏ và làn khói thơm từ nồi lá mẹ đun ngoài bếp. Mẹ bảo: “Sáng nay phải ăn rượu nếp lúc bụng còn đói để ‘giết sâu bọ’.” Khi ấy tôi chỉ biết nhăn mặt vì vị cay nồng và cảm giác tê tê đầu lưỡi, nhưng rồi cũng ráng nuốt trọn thìa rượu nếp, phần vì tò mò, phần vì… sợ sâu bọ không chết thì mình sẽ bị bệnh!
Trên mâm cúng nhỏ xinh, mẹ bày rượu nếp, vài quả mận đỏ, trái vải tươi, mấy chiếc bánh tro gói lá chuối và bó hoa cúc dại mẹ vừa hái ngoài vườn. Cả nhà cùng chắp tay khấn vái, tạ ơn trời đất, tổ tiên, cầu mong sức khỏe bình an, mùa màng tươi tốt.
Sau lễ cúng, tôi theo cha ra vườn. Điều khiến tôi háo hức nhất là “tục đánh thức cây”. Cha cầm cành tre nhỏ, vừa gõ nhẹ lên thân cây vải vừa nghiêm giọng: “Ra quả đi, không thì năm sau nhổ trồng đu đủ đấy!” Tôi tròn mắt nhìn cha, nửa tin nửa ngờ, nhưng thấy trong ánh mắt cha là cả niềm tin và hy vọng vào mùa trái ngọt sắp tới. Đó là cách ông bà xưa gửi gắm mong ước một vụ mùa bội thu qua những hành động mộc mạc mà đầy ý nghĩa.
Với tôi, Tết Đoan Ngọ không chỉ là dịp thưởng thức những món ăn lạ miệng hay niềm háo hức tuổi thơ, mà còn là bài học đầu đời về sự hòa hợp giữa con người với thiên nhiên, về tình cảm gia đình, và niềm tin rằng những điều tốt lành sẽ đến khi ta sống thuận theo lẽ trời, lòng người. Giờ đây, khi đã trưởng thành và sống xa quê, mỗi mùa Đoan Ngọ về, tôi lại bồi hồi nhớ mẹ, nhớ hương rượu nếp, nhớ vị chua chua của mận đầu mùa và nhớ cả tiếng cười sảng khoái của cha khi "khảo" cây xong. Những ký ức ấy sẽ mãi là mảnh ghép dịu dàng trong tâm hồn tôi – nơi tuổi thơ vẫn luôn sống mãi.
Kim Phụng