Bình Phước – vùng đất đỏ bazan ngập nắng gió, nơi rừng và người sống chan hòa như một bản tình ca đại ngàn. Ở đó, không chỉ có điều, có tiêu, có cao su bạt ngàn, mà còn có những món ăn mộc mạc mà độc đáo đến lạ lùng – như gỏi đọt mây tôm càng nướng. Chẳng cần sơn hào hải vị, chỉ cần một dĩa gỏi đơn sơ giữa trưa hè oi ả, cũng đủ làm nên câu chuyện đáng nhớ về hương vị của đất và người.
Đọt mây – món quà của rừng xanh: Nhắc đến cây mây, người ta thường nghĩ đến những nan đan giỏ, đan nón, hoặc trái mây chua ngọt, thơm hăng hắc. Nhưng ít ai biết, sâu trong những cánh rừng Bình Phước, có một phần cây mây được xem là “đặc ân của tự nhiên” – đó là đọt mây trắng. Phải vào rừng sâu mới hái được phần ngọn non nhất, giòn và ít đắng. Bởi vậy, đọt mây không phải lúc nào cũng có, càng không phải ai cũng biết thưởng thức.
Đọt mây luộc sơ, vẫn giữ được màu ngà ngà tự nhiên, vị đắng nhè nhẹ nơi đầu lưỡi nhưng lại ngọt bùi dần lên ở hậu vị – như chính con người Bình Phước: thô ráp bên ngoài nhưng chan chứa nghĩa tình bên trong.
Tôm càng – vị biển hòa quyện cùng đất rừng: Nếu đọt mây là quà của rừng, thì tôm càng xanh chính là món quà từ nước. Những con tôm được chọn phải tươi, vỏ bóng, càng xanh ngắt – đem nướng trên than hồng cho đến khi lớp vỏ chuyển sang màu gạch, thơm ngào ngạt mùi ngọt mặn tự nhiên. Nướng tôm bằng than củi mới ra đúng cái “hồn” của món ăn – mộc mạc, không màu mè mà đậm đà khó quên.
Thịt tôm dai, ngọt, kết hợp cùng đọt mây giòn nhẹ, trộn đều trong nước sốt gỏi pha đủ vị mặn – ngọt – chua – cay, điểm thêm hương rau rừng, chút hạt điều rang bùi béo và hành phi thơm lừng... tất cả như một bản hòa tấu vị giác không thể dừng đũa.
Gỏi – nơi tụ hội của đất trời Bình Phước: Chẳng cần bàn tiệc sang trọng, chỉ cần một dĩa gỏi đọt mây tôm càng nướng, người ta như được nghe kể chuyện về những cánh rừng hoang vu, dòng suối róc rách, nắng gió miền Đông Nam Bộ. Mỗi nguyên liệu trong món gỏi là một dấu ấn vùng miền: đọt mây từ rừng sâu, tôm càng từ ao hồ, hạt điều từ vườn trĩu quả. Món ăn ấy có vị đắng nhưng không gắt, có vị ngọt nhưng không lợ, có chút cay tê đầu lưỡi như một nụ cười chân chất của người Bình Phước. Gỏi đọt mây tôm càng nướng không chỉ là món ăn, đó là sự kết tinh giữa thiên nhiên hoang dã và bàn tay khéo léo của người dân quê.
Cách chế biến như sau: Luộc đọt mây trong nước sôi khoảng 3-4 phút rồi vớt ra vắt hết nước. Không nên luộc đọt mây quá lâu sẽ khiến cho phần đọt mây bị mềm, nhũn không có độ giòn.
Tôm càng phù hợp nhất cho món gỏi đọt mây tôm càng nướng là phần tôm càng xanh, kích thước không quá lớn, giá thành phải chăng mà chất lượng thịt cũng được đảm bảo.
Rửa tôm với nước nhiều lần cho sạch chất bẩn sau đó đem nướng. Tùy vào điều kiện mà bạn có thể đem nướng bằng bếp than, nồi chiên không dầu hoặc lò nướng đều được.
Đối với trường hợp nướng bằng bếp than, nên bọc tôm trong một lớp giấy bạc để phần vỏ tôm không vị cháy. Tách lấy phần thịt để riêng, giữ lại đầu tôm để trang trí.
Hành tím cắt lát mỏng, chiên cho đến khi vàng giòn thì vớt ra, để ráo dầu. Tỏi, ớt băm nhuyễn. Rau thơm rửa với nước sạch, để ráo. Hạt điều bạn có thể chọn mua loại hạt đã rang sẵn, tách bỏ lớp lụa bên ngoài.
Pha nước chấm trọn gỏi là công đoạn quan trọng nhất khi chế biến gỏi đọt mây tôm càng nướng. Tùy vào khẩu vị gia đình mà bạn có thể gia giảm với những nguyên liệu chủ yếu: đường, nước mắm, chanh, tỏi, ớt băm nhuyễn. Khuấy đều cho đến khi hỗn hợp tan hết gia vị.
Cho toàn bộ nguyên liệu bao gồm đọt mây, thịt tôm càng nướng, rau xanh cùng nước sốt trộn gỏi vào đảo nhẹ tay để gia vị được thấm đều.
Cho ra đĩa trang trí, để phần đầu tôm cho thêm phần đẹp mắt. Rắc lên trên một ít hạt điều, hành tím là hoàn thành món gỏi đọt mây tôm càng nướng thơm ngon hấp dẫn.
.jpg)
Nhìn dĩa gỏi được trang trí đẹp mắt với đầu tôm càng màu đỏ au, thịt tôm trắng đỏ, đọt mây trắng ngần, rau xanh cùng màu nâu của hạt điều kích thích vị giác của thực khách.
Một lần nếm thử, nhớ mãi không quên: Ai đã từng đặt chân đến Bình Phước mà chưa thử món gỏi này, thì chưa thể gọi là hiểu trọn cái hồn ẩm thực nơi đây. Còn ai đã nếm thử, chắc hẳn sẽ mang theo một mảnh ký ức khó quên – như thể vừa đi qua một mùi hương, vừa chạm vào một đoạn ký ức xưa cũ giữa rừng già.
Đôi khi, thứ khiến ta nhớ mãi về một vùng đất không phải là phong cảnh hữu tình, mà là mùi thơm của món ăn gắn liền với đất trời và con người. Và với Bình Phước, gỏi đọt mây tôm càng nướng chính là một món ăn như thế.
Quốc Thịnh