Ảnh minh họa.
Nhà thờ tổ hay từ đường là một ngôi nhà dành riêng cho việc thờ cúng tổ tiên của một dòng họ hay từng chi họ tính theo phụ hệ (dòng của cha). Nhà thờ họ phổ biến trong văn hóa người Việt tại khu đồng bằng và trung du Bắc Bộ và Trung Bộ.
Chi họ lớn, sau khi đã phân chi thì nhà thờ của dòng trưởng nam sẽ là nơi thờ phụng từ đời ông thủy tổ, nơi giữ gia phả gốc, nhà thờ này sẽ được gọi là nhà thờ đại tôn. Các nhánh họ khác đều có nơi thờ cúng riêng từ đời ông tổ chi trưởng, gọi là nhà thờ chi họ (hay cửa họ).
Nhà thờ tộc sẽ được xây cất với quy mô, kiến trúc phụ thuộc vào khả năng tài chính và đóng góp của các suất họ (từng thành viên nam) và theo địa vị xã hội của những người vai vế trong dòng họ. Phần nội thất, gian giữa thường kiến trúc kiểu mở rộng ra phía tường hậu (chuôi vồ) để xây bệ thờ. Trên bệ thờ đặt các linh toạ hoặc giá gương hoặc (vì tay ngai chạm hình rồng nên còn có tên khác là long ngai). Ngai sẽ là nơi để bài vị tổ tiên hoặc là một ống quyển, hoặc khối hộp chữ nhật sơn son thiếp vàng đứng chứa đựng gia phả, có phủ nhiễu điều bên ngoài. Nơi đây là nơi được xem là linh thiêng nhất, nơi mà linh hồn tổ tiên sẽ ngự trị.
Hằng năm, ngày lễ giỗ tổ tiên tại nhà thờ họ là dịp hội họp lớn nhất của tộc họ, nó đồng thời cũng là dịp để đại bộ phận có xu hướng khuếch đại quan hệ họ hàng”, nối lại mối quan hệ lỏng lẻo.
Nhà thờ họ là công trình mang ý nghĩa tâm linh dành riêng cho việc thờ cúng tổ tiên. Đồng thời, đây cũng là nơi lưu giữ danh sách gia phả của dòng họ. Xã hội ngày càng phát triển, cuộc sống đầy đủ hơn thì nhu cầu về tinh thần cũng cần được nâng lên. Việc thờ cúng tổ tiên chính là cách mà mọi người gửi gắm tinh thần và hướng về cội nguồn. Hơn nữa, đây còn là nơi để con cháu tụ họp thờ cúng thể hiện sự thành kính, lòng biết ơn. Ngoài ra, nhà thờ họ còn được xem là biểu tượng của nét văn hóa truyền thống đạo đức tốt đẹp của con người.
Ban Nghiên cứu VHTN phía Nam