Trong kho tàng văn hóa phong phú của các dân tộc thiểu số Việt Nam, nghi lễ buộc chỉ cổ tay của người Khùa là một nét đẹp tâm linh đặc sắc, phản ánh đậm nét thế giới quan và nhân sinh quan truyền thống. Người Khùa – một nhóm dân tộc sinh sống chủ yếu ở vùng biên giới Việt – Lào, đặc biệt tại huyện Bố Trạch và Minh Hóa (tỉnh Quảng Bình) – vẫn lưu giữ tập tục này như một phần thiêng liêng trong đời sống văn hóa tinh thần.
Lễ buộc chỉ cổ tay của người Khùa.
Linh hồn và sự bảo hộ tâm linh
Người Khùa tin rằng mỗi con người đều có linh hồn tồn tại song song với thể xác. Khi ốm đau, tai nạn hoặc tinh thần suy kiệt, họ cho rằng đó là dấu hiệu của việc linh hồn đã rời khỏi cơ thể. Vì thế, nghi lễ buộc chỉ cổ tay – hay còn gọi là lễ gọi hồn – ra đời với mong muốn triệu hồi linh hồn trở về, mang lại sức khỏe, sự bình an và may mắn cho người được buộc.
Sợi chỉ được dùng thường là chỉ trắng hoặc chỉ đỏ, tượng trưng cho sự trong sạch, bảo vệ và trường thọ. Trong nghi lễ, người lớn tuổi hoặc thầy cúng vừa buộc chỉ vừa đọc lời khấn nguyện, cầu xin tổ tiên, thần linh che chở cho người được buộc chỉ. Hành động buộc chỉ vì vậy mang ý nghĩa như một lá bùa hộ mệnh, giữ linh hồn không bị xao lạc, chống lại tà ma và xui rủi.
Thầy mo và sợi chỉ buộc cho gia chủ trong nghi lễ buộc chỉ cổ tay của người Khùa.
Sợi chỉ – biểu tượng của sự gắn kết và chúc phúc
Nghi lễ buộc chỉ không chỉ thể hiện niềm tin tâm linh mà còn phản ánh sâu sắc tinh thần gắn kết cộng đồng của người Khùa. Trong những dịp đặc biệt như lễ mừng năm mới, cưới hỏi, sinh con, lễ trưởng thành, hoặc khi ai đó đi xa trở về… buộc chỉ cổ tay được thực hiện như một lời chúc phúc, chia sẻ yêu thương và kết nối giữa người với người.
Khi tham gia nghi lễ, mỗi người trong cộng đồng đều có thể buộc chỉ cho người khác. Sự trao gửi này không phân biệt tuổi tác hay địa vị, mà thể hiện tình cảm chân thành và sự quan tâm. Đó là cách để người Khùa nuôi dưỡng tình làng nghĩa xóm, khơi dậy lòng nhân ái và sự gắn bó cộng đồng một cách mộc mạc nhưng đầy thiêng liêng.
Giữ gìn bản sắc văn hóa dân tộc
Giữa nhịp sống hiện đại, nhiều nghi lễ truyền thống đang dần mai một. Tuy nhiên, người Khùa vẫn trân trọng và gìn giữ lễ buộc chỉ cổ tay như một phần di sản văn hóa phi vật thể. Nghi lễ không chỉ là hành động mang tính tín ngưỡng, mà còn là dịp để truyền dạy cho con cháu về cội nguồn, về sự tôn kính tổ tiên và giá trị của lòng biết ơn.
Thông qua lễ buộc chỉ, người Khùa thể hiện sự gắn bó sâu sắc với thiên nhiên, tổ tiên và các thế lực siêu nhiên, đồng thời khẳng định bản sắc văn hóa riêng biệt của dân tộc mình trong lòng cộng đồng các dân tộc Việt Nam.
Nghi lễ buộc chỉ cổ tay của người Khùa không đơn thuần là một phong tục truyền thống, mà là sự kết tinh của những giá trị tâm linh, đạo đức và văn hóa bản địa. Đó là biểu tượng của niềm tin, của tình thương và của sự kết nối giữa con người với nhau, cũng như với thế giới vô hình. Trong sợi chỉ mảnh mai ấy là cả một nền văn hóa lâu đời, một triết lý sống sâu sắc, và một tình yêu tha thiết đối với cuộc sống.
Ban Nghiên cứu VHTN phía Nam