Lễ hội Miếu Ông Bổn có ý nghĩa rất lớn trong văn hóa, tín ngưỡng của cộng đồng người Hoa tại Bình Dương, thể hiện lòng tri ân, biết ơn đến các vị thánh nhân đã khai thiên lập địa.
Đối với người Hoa, Ông Bổn có nghĩa là “Ông tổ”. “Bổn” có nghĩa là “gốc”. Ông Bổn chỉ là một biểu tượng, không phải là một nhân vật cụ thể. Đa số người Hoa đều quan niệm rằng “Ông Bổn” là “Phước Đức Chánh Thần”. Tuy nhiên với mỗi tộc người Hoa ở các vùng khác nhau đều có những quan niệm và tín ngưỡng riêng về Ông Bổn.
Miếu Ông Bổn tại Bình Dương
Người Hoa gốc Phúc Kiến ở Chợ Lớn (TP.Hồ Chí Minh) tin rằng Ông Bổn là Châu Đạt Quan, là vị quan từ đời Nguyên. Người Hoa gốc Triều Châu, Hải Nam ở miền Tây Nam bộ lại hình tượng Ông Bổn là Tam Bảo Thái Giám Trịnh Hòa - người sống ở đời nhà Minh. Người Hoa Triều Châu ở Hội An lại quan niệm Ông Tổ là Phục Ba Tướng quân Mã Viện. Còn với những người Hoa họ Vương, gốc Phúc Kiến ở Bình Dương thì cho rằng Ông Bổn của họ là Huyền Thiên Thượng Đế, cũng từ đây mà hình thành nên Lễ hội Miếu Ông Bổn.
Lễ hội chùa Ông Bổn được tổ chức mỗi năm, có 2 kì cúng lễ đó là vào mùa xuân, ngày 2 tháng Giêng âm lịch và vào mùa Thu, ngày 4 tháng 7 âm lịch. Theo tục lệ tín ngưỡng của người Hoa, Ông Bổn vốn không được thờ cố định ở một địa phương mà được luân phiên ở các miếu thờ. Vì vậy lễ hội chùa Ông Bổn là nhằm mục đích thỉnh đưa Ông Bổn mỗi năm đến ở một ngôi chùa. Và như vậy, theo tục lệ phải cách bốn năm mới có lễ hội một lần.
Không khí tưng bừng của Lễ hội Miếu Ông Bổn
Chương trình lễ hội bao gồm có các nghi thức cúng tế theo Đạo giáo do các thầy pháp đảm trách. Sau đó sẽ là lễ rước kiệu các vị thần, kéo dài suốt đêm với hàng chục cây số bao quanh khu vực người Hoa sinh sống, tạo nên không khí rất tưng bừng, náo nhiệt. Trong lễ hội còn có hát Hồ Quảng, múa cù, múa lân sư rồng, đặc biệt là múa hẩu đặc trưng của người Hoa.
Lễ hội chùa Ông Bổn tuy là Lễ hội mang đặc trưng của một dòng họ, một nghề nghiệp nhưng nó đã thu hút được sự quan tâm của cả người Hoa và người Việt. Chính vì vậy nó đã trở thành ngày lễ hội quan trọng trong đời sống tâm linh của người Hoa tại Bình Dương. Lễ hội chùa Ông Bổn cùng với lễ hội miếu Bà Thiên Hậu và một số lễ hội khác của người Việt đã tạo thành nét sinh hoạt văn hóa tín ngưỡng mang đậm bản sắc dân gian. Nó trở thành những hoạt động chính trong các hoạt động văn hóa lễ hội diễn ra trong năm của người dân Bình Dương nói chung và của cả khu vực Nam bộ nói riêng. Qua đó góp phần đặc sắc vào nền văn hóa đầy màu sắc tâm linh của Việt Nam.
Ban Nghiên cứu Văn hóa