PHÒNG GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO HUYỆN HẢI HẬU, NAM ĐỊNH
ĐÁP ÁN VÀ HƯỚNG DẪN CHẤM
ĐỀ KHẢO SÁT CHẤT LƯỢNG HỌC KỲ I NĂM HỌC 2024 – 2025
Môn: Ngữ văn 9
PHẦN I: ĐỌC HIỂU (4,0 điểm)
Câu 1: Xác định nhân vật chính của truyện. (0,25 điểm)
-Nhân vật “tôi”
*Cho điểm:
-Học sinh nêu như yêu cầu: Cho 0,25 điểm
-Học sinh không nêu như yêu cầu: Cho 0,0 điểm
Câu 2: Dịp bố đưa “tôi” về thăm quê nội, khi chưa nói chuyện với bà, kí ức của “tôi” về quê hương hiện lên qua những chi tiết: (0,75 điểm)
- Quê nội tôi, một xóm nghèo bên kia sông Hồng.
- Con đường làng lầy lội, lớp nhớp bùn sau cơn mưa.
- Những mái nhà tranh thấp tè ẩm ướt sau luỹ tre làng.
* Cho điểm:
- HS nêu được 3 ý như yêu cầu: Cho 0,75 điểm (mỗi ý 0,25 điểm)
- HS nêu chung chung các ý, diễn đạt chưa rõ ràng: Cho 0,25 điểm
- Không nêu được ý nào hoặc sai: cho 0,0 điểm
Câu 3: *Tác dụng (1,5 điểm)
+ Tác giả dẫn trực tiếp lời nói của nhân vật tôi với bà nội đã góp phần làm cho câu chuyện chân thực, tăng tính thuyết phục, sáng tạo trong cách viết truyện, truyền đạt được trực tiếp suy nghĩ, lời nói của nhân vật.
+ Diễn tả trực tiếp cảm xúc chân thật, niềm hạnh phúc của “tôi” khi trò chuyện cùng bà nội trong đêm trăng sáng, được sống giữa không gian thơ mộng, tôi đã thay đổi nhận thức, không thất vọng như lần đầu về thăm quê mà nhận ra quê nội rất đẹp, yên bình, ấm áp tình thân. Từ đó góp phần khắc hoạ tính cách nhân vật, làm nổi bật chủ đề của truyện.
+ Thể hiện sự tôn trọng, thấu hiểu những cảm xúc, suy nghĩ qua lời nói rất thật của trẻ thơ và tình yêu quê hương của tác giả.
* Cho điểm:
- HS nêu được 3 ý như yêu cầu: Cho 1,5 điểm (mỗi ý 0,5 điểm)
- HS nêu được 3 ý nhưng diễn đạt chưa rõ ràng: Cho 0,75 điểm
- HS nêu được 2 ý nhưng diễn đạt chưa rõ ràng: Cho 0,5 điểm
- Chạm được 1 ý: Cho 0,25 điểm
- Không nêu được ý nào hoặc sai: cho 0,0 điểm
Câu 4: Nêu chủ đề của truyện. (0,5 điểm)
- Tình yêu quê hương, niềm tự hào và gắn bó của con người với
quê hương.
* Cho điểm:
- Học sinh nêu như yêu cầu: Cho 0,5 điểm
- Học sinh không nêu như yêu cầu: Cho 0,0 điểm
Câu 5: - HS nêu được quan điểm đồng tình/ không đồng tình/ không hoàn toàn đồng tình. (0,25 điểm)
- Có sự lí giải hợp lí cho quan điểm của mình. Chấp nhận những cách lí giải khác nhau, miễn là: đặt suy nghĩ của nhân vật tôi trong hoàn cảnh câu chuyện, HS lí giải hợp lí và thuyết phục. (0,75 điểm)
Dưới đây là một gợi ý nếu đồng tình, học sinh có thể lí giải:
“Tôi” hiểu được:
+ Những câu chuyện giản dị và tình yêu thương của bà có sức mạnh cảm hóa kì diệu, khơi dậy trong lòng cháu tình yêu quê hương, thắp sáng niềm tin yêu vào cuộc sống.
+ Chính bà đã giúp cháu thêm tự hào, yêu và gắn bó với quê hương, nguồn cội, nơi tuổi thơ đã chắp cánh ước mơ cho cháu.
+ Chính bà đã giúp cháu có ý thức biết trân trọng những điều bình dị trong cuộc sống, biết ơn sâu sắc đối với bà, với quê nội.
* Cho điểm:
- HS bộc lộ quan điểm: cho 0,25 điểm
- Lí giải:
+ HS lí giải từ 2 lí lẽ trở lên phù hợp với suy nghĩ, sâu sắc, thuyết phục cho 0,75 điểm.
+ HS lí giải được 1 lí lẽ phù hợp với suy nghĩ, thuyết phục cho 0,5 điểm.
+ HS lí giải chung chung, chưa rõ ràng cho 0,25 điểm.
+ HS không lí giải hoặc lí giải sai, không phù hợp với suy nghĩ cho 0,0 điểm.
PHẦN II: VIẾT (6,0 điểm)
Câu 1: Viết đoạn văn (2,0 điểm)
A. Đảm bảo cấu trúc đoạn văn nghị luận xã hội: có thể trình bày đoạn văn theo 1 trong các cách diễn dịch, quy nạp, phối hợp; đảm bảo dung lượng từ 12 đến 15 câu. (0,25 điểm)
B. Xác định đúng yêu cầu của đề: Là học sinh, em cần có nhận thức và hành động tích cực nào để thể hiện tình yêu quê hương?
C. Triển khai vấn đề: (1,75 điểm)
* Vận dụng tốt các thao tác lập luận; kết hợp chặt chẽ giữa lí lẽ và bằng chứng để làm rõ nhận thức, hành động tích cực của HS để thể hiện tình yêu quê hương.
* HS có thể giải thích rất ngắn gọn khái niệm, đưa ra một số thực trạng hoặc ý nghĩa liên quan đến tình yêu quê hương (khoảng 1-3 câu), sau đó đi vào trọng tâm đề xuất những nhận thức, hành động tích cực một cách chi tiết theo quan điểm cách nhìn của bản thân.
* Sau đây là một gợi ý cho yêu cầu trọng tâm:
- Nhận thức:
+ Ý thức được quê hương là cội nguồn, nơi sinh ra và lớn lên.
+ Ý thức được lối sống có trách nhiệm với những người thân trong gia đình là rất quan trọng.
+ Ý thức được lối sống đoàn kết, yêu thương với xóm làng, bạn bè là cần thiết.
+ …
- Hành động:
+ Không ngừng học tập, rèn luyện đạo đức, để trở thành người có ích, trực tiếp cống hiến, xây dựng quê hương.
+ Giữ gìn, phát huy những giá trị văn hóa và truyền thống tốt đẹp của quê hương bằng cách tham gia vào các hoạt động lễ hội dân gian, tôn vinh các di sản văn hóa của quê hương
+ Tham gia các hoạt động bảo vệ môi trường, cảnh quan thiên nhiên nơi quê hương mình.
+ …
* Cho điểm:
- Hình thức: Đúng hình thức đoạn văn cho 0,25 điểm. Không đúng hình thức đoạn văn cho 0,0 điểm
- Nội dung:
+ Điểm 1,75: Hiểu vấn đề; phân tích, lập luận vấn đề rất chặt chẽ, có tính khả thi; kết hợp lí lẽ và bằng chứng thuyết phục, sâu sắc.
- Từ 1,25 đến 1,5 điểm: Hiểu vấn đề; lập luận vấn đề chặt chẽ, có tính khả thi; kết hợp lí lẽ và bằng chứng thuyết phục.
- Từ 0,75 đến 1,0 điểm: Hiểu vấn đề; biết cách lập luận vấn đề; kết hợp lí lẽ và bằng chứng tương đối thuyết phục.
- Từ 0,25 đến 0,5 điểm: Nhận diện được vấn đề; nhưng lập luận chưa thuyết phục, sơ sài, chưa có bằng chứng.
- Điểm 0,0: Không làm bài hoặc lạc đề
Câu 2: Viết bài văn (4,0 điểm)
A. Đảm bảo cấu trúc bài văn nghị luận phân tích tác phẩm văn học: Mở bài nêu vấn đề; Thân bài triển khai vấn đề; Kết bài khái quát được vấn đề.
B. Xác định đúng yêu cầu của đề: Phân tích truyện ngắn “Quê hương” của tác giả Đào Quốc Thịnh.
C. Triển khai vấn đề: Học sinh có thể triển khai bài viết theo nhiều cách, nhưng về cơ bản cần đáp ứng được những yêu cầu sau: (0,25 điểm)
I. Mở bài
- Giới thiệu tác giả, tác phẩm, nêu ấn tượng chung về tác phẩm.
- Nêu vấn đề nghị luận: Truyện đã thể hiện tình yêu quê hương, niềm tự hào và gắn bó của con người với quê hương, đó là là tình cảm của tôi dành cho bà, gia đình và quê nội. (0,25 điểm)
II. Thân bài (1,25 điểm)
1. Khái quát: Nêu khái quát về tác giả, xuất xứ văn bản, chủ đề, tóm tắt ngắn gọn cốt truyện.
2. Phân tích nội dung chủ đề của truyện: Truyện đã thể hiện tình yêu quê hương, niềm tự hào và gắn bó của con người với quê hương.
HS phân tích bằng nhiều cách, có thể theo mạch truyện hoặc theo tuyến nhân vật,…miễn là làm rõ nội dung chủ đề của truyện.
Sau đây là gợi ý 1 hướng phân tích theo tuyến nhân vật: (HS phân tích chủ yếu nhân vật tôi và phân tích ngắn gọn các nhân vật khác: bà, bố)
* Tình yêu quê hương của nhân vật tôi:
- Tình yêu quê hương của nhân vật tôi thể hiện qua dòng cảm xúc hoài niệm, xen lẫn niềm suy tư ân hận trong ngày đầu về thăm quê nội.
+ Phân tích tình huống mở đầu câu chuyện từ một không gian lớp học, với bài văn của nhân vật “tôi” được cô giáo đánh giá cao trước lớp và câu hỏi thoáng chút nghi ngờ của cô giáo dạy văn: “Là một học sinh thành phố, làm thế nào mà em có thể viết được một bài văn tả quê hương sâu sắc, chân thật và gần gũi đến vậy?” để làm rõ:
++ Niềm xúc động của nhân vật tôi khi nghĩ đến bà nội thân yêu, người đã khơi nguồn cho tôi viết bài văn giàu cảm xúc về quê hương.
++ Nỗi nhớ về người bà, về quê nội thân yêu bỗng ùa về, nhớ lại tháng 5 mùa hè năm ấy khi lần đầu bố đưa về thăm nội.
+ Phân tích dòng hồi tưởng xúc động của nhân vật “tôi” trong lần đầu về quê nội, khi chưa trò chuyện với bà:
++ Lúc đầu là sự thất vọng trong cảm nhận của tôi về một vùng quê nghèo;
++ Tiếp đó là cảm giác khó chịu khi ăn món ăn ở quê, khó chịu khi bà gắp thức ăn cho, khi được bố chan cho bát canh cua khiến “cả nhà lặng người”, còn bố “tôi” “tái mặt vì giận”…
-> HS lý giải được ban đầu nhân vật tôi có cảm giác thất vọng về quê nội là do: “tôi” vốn là đứa trẻ sống ở thành phố, đã quen với vẻ đẹp của chốn phồn hoa, quen được sống đầy đủ với những món ăn ngon, đặc biệt “tôi” chưa hiểu được giá trị của quê hương nên tôi chưa biết trân quý những gì thuộc về quê nội.
-> HS chỉ ra được sự am hiểu tâm lý trẻ thơ của tác giả, diễn tả chân thực cảm xúc của tôi lần đầu về thăm quê hương, để thấy nhân vật tôi rất chân thật trong suy nghĩ.
- Tình yêu quê hương của nhân vật “tôi” được khơi dậy từ những câu chuyện giản dị và tình yêu thương ấm áp của bà trong cuộc trò chuyện với bà.
+ HS phân tích được những tình cảm, cảm xúc của nhân vật “tôi” khi trò chuyện cùng bà trong đêm ngắm trăng quê, nghe bà kể chuyện; tôi đã hiểu sâu sắc hơn kí ức tuổi thơ của bố và đức hi sinh thầm lặng mà bà dành cho bố; nhận ra quê hương chính là chiếc nôi ấm, là cội nguồn sinh dưỡng của mỗi con người; cảm nhận được quê nội thật đẹp: “Bà ơi, trăng ở quê đẹp thật bà ạ!”
-> Từ đó biết trân quý, biết ơn cội nguồn, biết ơn những người thân đã hi sinh cả một đời nuôi ta khôn lớn, biết ơn những điều bình dị nhưng ấm áp tình thân.
- Tình yêu quê hương của nhân vật “tôi” được thể hiện qua tình cảm nhớ thương bà khi bà nội đã mất.
HS phân tích được cảm xúc của nhân vật tôi ở phần kết truyện khi bà nội ra đi mãi mãi.
+ Cảm giác xót xa, ân hận của nhân vật “tôi”: “Sau mùa hè năm ấy, bà nội tôi đã ra đi mãi mãi”. Nỗi nhớ luôn da diết bồi hồi nên: “Hè nào tôi cũng xin bố cho về thăm quê”.
+ Cảm giác nghẹn ngào khi trở về quê trong mỗi dịp hè là trở về cội nguồn ấm áp, nhưng không còn bóng nội. Đặc biệt chứng kiến sự đổi thay của quê hương nhưng “tôi” tiếc nuối và đã dồn tất cả tình cảm nhớ thương sâu đậm với bà vào bài tập làm văn tả phong cảnh quê hương hôm ấy, bởi bà đã “làm xanh mãi ước
mơ tôi” (1,25 điểm)
-> Nhắc nhở tôi cũng như mỗi người ý thức trách nhiệm với gia đình, quê hương.
* Tình yêu quê hương của các nhân vật khác:
- Người bà: Yêu thương, hi sinh vì con cháu, làm những điều tốt đẹp nuôi dưỡng tâm hồn trẻ thơ …
- Người bố: luôn trân trọng quê hương, những người thân yêu; giáo dục con lối sống tốt đẹp hướng về cội nguồn …
3. Phân tích những nét đặc sắc về hình thức nghệ thuật của truyện và hiệu quả thẩm mĩ của chúng:
HS phân tích cụ thể những nghệ thuật đặc trưng của truyện ngắn
+ Cốt truyện: Cốt truyện đơn tuyến, tình huống giản dị, tự nhiên … gợi cho người đọc những điều bình dị sâu xa trong cuộc sống, trình tự kể theo dòng hồi tưởng đan xen giữa quá khứ và hiện tại, cách đặt nhan đề giàu ý nghĩa góp phần tỏa sáng nội dung chủ đề: ngợi ca tình yêu quê hương, gợi nhắc những điều giản dị mà
sâu sắc thiêng liêng trong tâm hồn người đọc.
+ Xây dựng nhân vật: Xây dựng nhân vật chủ yếu qua ngôn ngữ, cử chỉ, hành động, thái độ, tâm trạng, đặc biệt miêu tả tâm lý cảm xúc nhân vật chân thật, xúc động … khiến cho các nhân vật hiện lên vừa chân thực gần gũi vừa góp phần làm sáng rõ chủ đề câu chuyện, vừa khơi gợi người đọc nhất là những người con xa
quê tình yêu, nỗi nhớ quê hương.
+ Sử dụng nhiều chi tiết miêu tả sinh động, giàu sức gợi cảm ...giúp cho người đọc hình dung rõ ràng về những điều bình dị ở quê nội và những kỉ niệm gắn liền với nhân vật tôi. (0,25 điểm)
+ Ngôi kể: Sử dụng ngôi kể thứ nhất …, tạo sự gần gũi, đồng cảm giữa người kể chuyện và người đọc; người kể chuyện là người trực tiếp tham gia vào câu chuyện làm cho câu chuyện sinh động, chân thực.
+ Ngôn ngữ: Ngôn ngữ bình dị, chân thật, kết hợp lời đối thoại, độc thoại nội tâm … của nhân vật “tôi” góp phần thể hiện thái độ trân trọng, tình yêu với quê hương của tác giả. (0,25 điểm)
4. Đánh giá:
+ Đánh giá lại giá trị của truyện, rút ra thông điệp: Truyện đã thể hiện tình yêu quê hương sâu sắc của tác giả, khơi dậy trong lòng người đọc những cảm xúc và niềm tự hào về nguồn gốc, bản sắc quê hương.
+ Liên hệ so sánh.
III. Kết bài: Nêu ấn tượng về tác phẩm và bài học cho bản thân.
D. Chính tả, ngữ pháp: Đảm bảo chuẩn chính tả, ngữ pháp tiếng Việt. (0,25 điểm)
E. Sáng tạo: Sáng tạo trong cách viết, lời văn giàu cảm xúc, suy nghĩ sâu sắc. (0,25 điểm)
Hướng dẫn chấm:
- Điểm từ 3,75 - 4,0: Đáp ứng rất tốt các yêu cầu trên; kĩ năng phân tích tác phẩm tốt; lập luận chặt chẽ; hệ thống luận điểm rõ ràng, văn viết có giọng điệu, sáng tạo, giàu cảm xúc.
- Điểm từ 3,0 - 3,5: Đáp ứng tốt các yêu cầu trên; có kĩ năng phân tích tác phẩm; lập luận chặt chẽ; hệ thống luận điểm rõ ràng, văn viết có giọng điệu, sáng tạo, giàu cảm xúc.
- Điểm từ 2,0 - 2,75: Đáp ứng cơ bản các yêu cầu trên; hiểu và biết phân tích tác phẩm; diễn đạt mạch lạc, văn viết có cảm xúc.
- Điểm 1,0 - 1,75: Chưa đáp ứng đầy đủ các yêu cầu trên; có ý thức phân tích tác phẩm song chưa rõ ràng, lan man; còn mắc lỗi diễn đạt, chính tả.
- Điểm dưới 1,0: Chưa hiểu rõ tác phẩm; chưa có kĩ năng phân tích tác phẩm; mắc nhiều lỗi diễn đạt, chính tả; lạc sang kể chuyện.
- Điểm 0: Làm sai hoàn toàn hoặc không làm bài.