Đám giỗ miền tây… tràn đầy tình cảm, đó chính là câu nói mà ai cũng sẽ nhắc khi nói về đám giỗ miền quê. Người miền Tây quan niệm rằng đám giỗ không chỉ là dịp để tưởng nhớ người đã khuất mà còn là dịp để bà con, hàng xóm láng giềng quây quần, cùng nhau sẻ chia những câu chuyện trong cuộc sống và thắt chặt thêm tình làng nghĩa xóm. Thế nên đám giỗ không chỉ là việc riêng của nhà nào mà trở thành chuyện chung của cả xóm.
Trời tờ mờ sáng các bà, các chị trong xóm đã kéo về nhà có đám để tiếp chuyện bếp núc, nào là làm gà, làm vịt, chặt thịt, lặt rau, nấu nướng, đơm mâm…vì thế mà không khí lúc nào cũng nhộn nhịp. Đám giỗ thường diễn ra trong hai ngày, buổi chiều ngày trước người ta gọi là mâm tiên, thường cúng những món đơn giản rước tổ tiên ông bà về vui cùng con cháu, tối đó gia đình họ hàng, làng xóm cùng ngồi trò chuyện, thường kể về cách sống có tình có nghĩa của người được tổ chức đám giỗ hôm nay để con cháu hiểu và kính trọng ông bà của mình hơn, dịp này thì mọi người cũng làm năm ba ly rượu đế, rồi cùng ngẫu hứng hát vài câu vọng cổ cho thoả niềm đam mê văn nghệ. Qua ngày thứ hai là giỗ chính, các món ăn trong ngày này thường được nấu nướng cầu kỳ và trang trọng. Các món phổ biến như: Khai vị bằng các món gỏi hay xào (gỏi gà, gỏi ngó sen, gỏi củ hủ dừa, rau củ xào thập cẩm…), các món chính có gà nấu tiêu, heo quay bánh hỏi, thịt đun bánh hỏi, thịt kho hột vịt, cà ri gà, bò xào, bò né, mực né, món lẩu (trong đó đặc trưng nhất là món lẩu cù lao), bánh tét, bánh ít, bánh ú, bánh bò là những món không thể thiếu trong đám giỗ ở miền Tây.
Làm gì thì làm cứ tầm khoảng 10 giờ thì chủ nhà bày mâm với đầy đủ các món ngon và bắt đầu vào nghi thức cúng. Tuỳ vào việc thờ tự của mỗi gia đình mà lễ cúng đơn giản hay cầu kỳ. Có gia đình mời cả sư thầy về cúng và tụng kinh, cũng có gia đình chỉ làm nội bộ, con cháu lần lượt thắp hương và thành tâm khấn nguyện. Dù là hình thức nào thì lễ cũng rất trang nghiêm và tôn kính, họ khấn vái và tin rằng ông bà tổ tiên sẽ phù hộ cho gia đạo bình an, con cháu vui vầy, phát đạt.
Lễ cúng xong, đợi nhang cháy gần tàn thì cũng là lúc chủ nhà bày biện các mâm tiệc còn lại để khách khứa họ hàng hội tụ, cùng ngồi vừa ăn uống sum họp vừa kể chuyện xưa, nhắc nhớ kỷ niệm đẹp đã qua của người quá cố.
Đi đám giỗ ở miền Tây, không chỉ được ăn uống no say mà còn được cả gói quà mang về. Nào là đòn bánh tét, vài ba cái bánh ít, hay một ít bánh da lợn… có khi thì bọc thịt kho trứng, hay nửa ký đường, bột ngọt… Nói chung quà dù ít hay nhiều thì tình cảm nơi đây vẫn đầy ắp và căng tràn.
Xã hội ngày nay càng phát triển, nhiều dịch vụ đám tiệc mở ra phục vụ cho nhu cầu nhanh, gọn, tiện lợi. Và xu hướng lựa chọn các dịch vụ ấy ngày càng nhiều. Thế nhưng không khí đám giỗ ở miền Tây vẫn luôn tròn vị và đong đầy tình làng nghĩa xóm.
Đặng Ngọc Tư